Η σύντομη απάντηση στο αν η Ελλάδα βοηθάει στο επιχειρείν είναι όχι. Η ειλικρινής απάντηση είναι ακριβώς το αντίθετο.
Η Ελλάδα δεν σχεδιάστηκε ποτέ για να αγαπά το business. Και αυτό δεν είναι ιδεολογική θέση, είναι εμπειρικό δεδομένο. Το βλέπεις στην πολυνομία, στη γραφειοκρατία, στο φορολογικό, αλλά κυρίως στο πώς σε αντιμετωπίζει ο κρατικός μηχανισμός από τη στιγμή που δηλώνεις ότι επιχειρείς. Όχι σαν κάποιον που δημιουργεί αξία, αλλά σαν κάποιον που πρέπει να ελεγχθεί, να περιοριστεί, να αποδείξει ότι δεν είναι ένοχος.
Και εδώ υπάρχει μια τεράστια αντίφαση. Δεν μπορεί να υπάρξει καμία πραγματική ανάπτυξη χωρίς επιχειρείν. Καμία αύξηση μισθών. Καμία βιώσιμη απασχόληση. Κι όμως, για δεκαετίες, η χώρα λειτουργεί σαν να το αγνοεί. Ή σαν να το φοβάται.
Δεν έχει υπάρξει ούτε μία κυβέρνηση που να πει ξεκάθαρα, αυτό είναι το σχέδιό μου για την οικονομία. Έτσι μεγαλώνουν οι επιχειρήσεις. Έτσι δημιουργούνται δουλειές. Έτσι αυξάνονται οι μισθοί. Αντί γι’ αυτό, το επιχειρείν αντιμετωπίζεται ως αναγκαίο κακό. Κάτι που πρέπει να αντέξουμε, όχι να ενισχύσουμε.
Η λύση, θεωρητικά, είναι απλή. Ενισχύεις το επιχειρείν και φεύγεις από τη μέση. Ή, αν αυτό σου φαίνεται δύσκολο, τουλάχιστον σταματάς να του βάζεις συνεχώς εμπόδια. Αλλά αυτό δεν συμβαίνει. Και το αποτέλεσμα το βλέπουμε ήδη.
Οι ικανοί, παραγωγικοί άνθρωποι, σε ηλικία που μπορούν να δουλέψουν και να δημιουργήσουν, φεύγουν. Όχι επειδή δεν αγαπούν τη χώρα. Αλλά επειδή δεν αντέχουν να παλεύουν με ένα σύστημα που τους φρενάρει σε κάθε βήμα. Και όσοι μένουν πίσω, συχνά είναι αυτοί που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να ρισκάρουν.
Το τραγικό είναι ότι η πρώτη ύλη υπάρχει. Και είναι εξαιρετική. Έχουμε ανθρώπους ευέλικτους, δημιουργικούς, προσαρμοστικούς. Αν τους βάλεις σε ένα περιβάλλον που λειτουργεί, διαπρέπουν. Το αποδεικνύουν καθημερινά στο εξωτερικό.
Το πρόβλημα δεν είναι οι άνθρωποι. Είναι το πλαίσιο και τα συστήματα.
Οπότε το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα βοηθάει στο επιχειρείν. Η απάντηση είναι ξεκάθαρη. Το ερώτημα είναι αλλού. Αν δεν το μαθαίνεις στο σχολείο, αν δεν το στηρίζει το κράτος και αν το σύστημα σε τιμωρεί όταν το δοκιμάζεις, πού μαθαίνει τελικά κανείς να επιχειρεί;
Και αυτή είναι μια ερώτηση που πονάει περισσότερο απ’ όλες τις άλλες.
