Αν κάτι λείπει σήμερα από την αγορά real estate, δεν είναι τα διαθέσιμα σπίτια. Είναι τα φτηνά – ή μάλλον, τα “προσιτά”, για να αποφύγουμε τις παρεξηγήσεις.
Υπάρχει πρακτικός τρόπος να λυθεί αυτό το πρόβλημα για τους ενοικιαστές και παράλληλα να μείνουν ευχαριστημένοι οι ιδιοκτήτες;
Πριν από λίγες ημέρες πέρασα από την παλιά μου γειτονιά στον Πειραιά. Ένας ήσυχος συνοικιακός δρόμος κοντά στη Μαρίνα Ζέας και μόλις λίγα λεπτά από το εμπορικό κέντρο. Είχα χρόνια να επισκεφθώ την περιοχή και αυτό που αντίκρισα με προβλημάτισε.
Μόλις πριν από μια δεκαετία, ο δρόμος αυτός ήταν γεμάτος με μικρά καταστήματα και εργαστήρια, από υδραυλικούς και κομμωτήρια μέχρι μανάβικα και κρεοπωλεία. Ήταν μια γειτονιά που μπορούσε να καλύψει όλες τις καθημερινές ανάγκες των κατοίκων της με τις μικρές, οικογενειακές επιχειρήσεις.
Σήμερα, όμως, από όλα αυτά τα μαγαζιά έχει απομείνει μόνο ο μανάβης, ο οποίος πιθανότατα επιβιώνει επειδή τροφοδοτεί εστιατόρια στην Πειραϊκή. Τα υπόλοιπα καταστήματα είναι κενά με παλιά ενοικιαστήρια στις βιτρίνες και κανένα στοιχείο επικοινωνίας. Τα ισόγεια και τα ημιυπόγεια αυτών των πολυκατοικιών που χτίστηκαν τη δεκαετία του ’70, είναι πλέον παρατημένα και αναξιοποίητα. Αυτό συμβαίνει σε κάθε συνοικιακό δρόμο που συναντάς σε κάθε γειτονιά της Αθήνας και του Πειραιά. Παρατημένα από τους ιδιοκτήτες τους. Χωρίς χρήση. Ή μήπως θα μπορούσαν να είχαν χρήση;
Είναι ξεκάθαρο πως η προσαρμογή στα νέα δεδομένα είναι βασική για την επιβίωση και την ανάπτυξη. Τα νέα δεδομένα ωστόσο, δείχνουν ότι η συνοικιακή επιχειρηματικότητα έχει πεθάνει. Χωρίς να κρίνουμε αν αυτό είναι καλό ή κακό, πρέπει να το αποδεχτούμε ως γεγονός και να σκεφτούμε λύσεις που θα αντιμετωπίσουν διπλά προβλήματα με διπλά οφέλη.
Από τη μία, έχουμε εκατοντάδες χιλιάδες ιδιοκτήτες τέτοιων ακινήτων που βλέπουν τις ιδιοκτησίες τους ως βάρος, με το κόστος του ΕΝΦΙΑ, τις φθορές κ.λπ. Από την άλλη, υπάρχει ένα τεράστιο πρόβλημα με την έλλειψη προσιτής στέγης.
Η λέξη κλειδί είναι η “προσιτή”. Γιατί όποιος περιμένει ότι καλά ακίνητα σε όροφο που θα ανακαινιστούν (με τα σημερινά κόστη) για να γίνουν κατοικήσιμα και να δοθούν στην αγορά μακροχρόνιας ενοικίασης ή αν κάποια airbnb επιστρέψουν σε αυτή τη χρήση θα είναι φτηνά, πλανάται πλάνην οικτράν. Δεν βγαίνουν τα νούμερα, δεν αξίζει καν σε κάποιον να διαθέσει ή ακόμη και να δανειστεί ένα ποσό της τάξης των €30.000 με €50.000 για να ανακαινίσει ένα παλιό διαμέρισμα που κάθεται και μετά να το νοικιάσει για €400. Τι θα του μείνει μετά τους υπερβολικούς φόρους, τις φθορές και πολλές φορές με τα φέσια των ενοικιαστών;
Zero sum game που λένε και στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Από την άλλη μεριά, έχουμε εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους που ζητάνε μία προσιτή στέγη, η οποία θα καλύπτει τις βασικές τους ανάγκες και δεν θα απαιτεί να δίνουν τα μισά (ή και παραπάνω) τους έσοδα μόνο για το ενοίκιο και τους λογαριασμούς. Οι άνθρωποι αυτοί δεν έχουν υψηλές απαιτήσεις. Θα ήθελαν κάτι value for money και την ασφάλεια ότι μπορούν να ανταποκριθούν σε αυτό το κόστος. Υπάρχει κάτι τέτοιο στην αγορά σήμερα; Μάλλον όχι.
Υπάρχει λοιπόν τρόπος να λύσεις ένα διπλό πρόβλημα και να το μετατρέψεις σε ένα διπλό όφελος;
Όπως και από τους συνεργάτες και το προσωπικό μου απαιτώ να μην μου φέρνουν μόνο το πρόβλημα αλλά διάφορες προτάσεις και λύσεις, έτσι απαιτώ από μία κυβέρνηση να σκεφτεί τρόπους επίλυσης ενός προβλήματος. Δεν το έχει κάνει πετυχημένα μέχρι στιγμής, για αυτό είμαστε εμείς εδώ -της ελεύθερης αγοράς- να συνδράμουμε, όπως το έχουμε κάνει και πρόσφατα προτείνοντας εφαρμόσιμες λύσεις στην κυβέρνηση για το στεγαστικό πρόβλημα (φορολογικά κίνητρα για άνοιγμα κλειστών ακινήτων, αξιοποίηση της τεράστιας δημόσιας περιουσίας, κτλ), τις οποίες ελπίζουμε να ενστερνιστεί και να τις πάει παραπέρα.
Η σκέψη μου είναι η εξής:
– Μειώνεις στο ελάχιστο την πολεοδομική γραφειοκρατία και το κόστος για αλλαγή χρήσης ενός τέτοιου ισογείου ή ημιυπόγειου καταστήματος.
– Αφήνεις την αγορά ελεύθερη, χωρίς δηλαδή ελάχιστο πλαφόν αμοιβής για τους δεκάδες χιλιάδες νέους μηχανικούς που θα ασχοληθούν με αυτό (ευκαιρία να τους δώσεις δουλειά όταν βγουν από τις σχολές τους).
– Πιέζεις τις τράπεζες να δώσουν σχετικά χαμηλότοκα δάνεια για τέτοια χρήση.
Στη συνέχεια, αφού αυτοί οι χώροι μετατραπούν σε ανακαινισμένες κατοικίες, οι ιδιοκτήτες θα έχουν:
– Μειωμένο φόρο π.χ. 5% για τα 5 πρώτα χρόνια
– Ακόμη και μηδενικό φόρο για τα 5 πρώτα χρόνια αν επιλέξουν να το μισθώσουν σε ανθρώπους με κοινωνικά κριτήρια.
– Και πάντα μιλάμε για χρήση μόνο στη μακροχρόνια μίσθωση.
Δεν υποστηρίζω ότι είναι κάτι εύκολο ή ότι μπορεί να γίνει από τη μία στιγμή στην άλλη. Αν ήταν κάτι εύκολο ίσως κάποια κυβέρνηση θα το είχε σκεφτεί και εφαρμόσει ήδη. Αυτό όμως που λέω είναι ότι εμείς ως πολίτες μίας ελεύθερης αγοράς, οφείλουμε να βρίσκουμε και να προτείνουμε λύσεις στο κάθε πρόβλημα κι όχι το αντίθετο.
Αν συμβεί αυτό και πολλοί ιδιοκτήτες όλων αυτών των ακίνητων-ζόμπι δουν την ευκαιρία και την αξιοποιήσουν, ίσως τότε πολλοί συνοικειακοί δρόμοι σε όλη την Αττική μπορέσουν να ξαναζήσουν. Και κυρίως, χιλιάδες άνθρωποι που δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να ζήσουν το μύθο τους στην Ελλάδα, μπορέσουν τουλάχιστον να εξασφαλίσουν μία αξιοπρεπή και φτηνή στέγη. Ακόμη κι αν δεν έχουν θέα θάλασσα.
